Nederlands
...because everyone
is unique!
me & society
Bureau voor diversiteitsmanagement

Inleiding: problematisering en empowerment

Cultureel gezien is ‘tienerouderschap’ een westerse term. In westerse en seculiere opvattingen staan vrouwenemancipatie en persoonlijke ontplooiing hoog in het vaandel. Op jonge leeftijd een kind krijgen belemmert het emancipatieproces en de persoonlijke ontplooiing van vrouwen. Het ‘tienerouderschap’ wordt daarom vaak afgekeurd. Tevens wordt het vaak gekoppeld aan een religieuze moraal, die een seksuele relatie voor het huwelijk afkeurt.

In de afgelopen jaren is het aantal tienermoeders in Nederland gedaald. In veel gemeentelijke statistieken wordt uitgegaan van de volgende definitie van tienermoederschap: ‘een tienermoeder is een meisje dat voor haar 20e haar eerste kind heeft gekregen’. De meeste instellingen die hulp en steun bieden aan jonge moeders hanteren in de praktijk een andere grens: ‘kwetsbare jonge moeders tot en met 23 en soms zelfs 25 jaar’. Het gaat dan om jonge vrouwen die gezien hun ontwikkeling, achtergrond en of problematiek veel overeenkomsten hebben met tienermoeders.

De hulpverlening aan zwangere meiden en jonge moeders vraagt om een specifieke aanpak. Deze meiden moeten namelijk, nadat ze geconfronteerd zijn met een (vaak) ongeplande zwangerschap, in een kort tijdsbestek veel stappen naar zelfstandigheid zetten. Dit in tegenstelling tot hun leeftijdgenoten. De meiden hebben in eerste instantie vooral problemen met het vinden van goede informatie en advies, het regelen van (praktische) hulp met betrekking tot zelfstandige huisvesting of opvang, financiën, mogelijkheden om de opleiding af te maken en/of werk te vinden, kinderopvang en opvoedingsondersteuning. Voor jonge moeders is het vaak moeilijk om te overzien bij welke instelling ze terecht kunnen voor ondersteuning. Ook blijkt dat instellingen regelmatig tegenstrijdige informatie geven en zelf niet altijd weten hoe de wet- en regelgeving in elkaar zit. Tevens bestaan er vanuit de samenleving veel vooroordelen over tienermoederschap en de capaciteiten van tienermoeders. De hulpverlening sluit niet altijd goed aan bij de behoeften en de leefwereld van de tienermoeders.

Met dit boek willen we een bijdrage leveren aan een correcte beeldvorming rondom tienerouderschap. We willen inzicht geven in hun leefwereld, hun knelpunten en motivatie. Ook zullen we de rol, het aanbod en de bereikbaarheid van de hulpverlening in beeld brengen.

In deze publicatie kijken we vanuit de perspectieven van jonge ouders en hulpverleners naar het tienerouderschap. Twintig jonge ouders vertellen hun verhalen, waarin onderwerpen als werk, studie, relatie, zorg, familie, vrienden, sociale omgeving, huisvesting, vrijetijdsbesteding, gezondheidszorg, voorzieningen, hulpverleners, instanties en opvoeding aan bod komen. In een expertmeeting over tienerouderschap zijn vertegenwoordigers van verschillende hulpverleningsorganisaties bij elkaar gebracht, waarbij is gesproken over de bereikbaarheid van het aanbod en de aansluiting hiervan op de behoeften van de moeders.

Hoewel veel tienerouders goed met hun problemen om kunnen gaan, komen de meesten uit een ‘multi-probleem’ situatie: ze hebben een ongestructureerd leven, een afgebroken schoolopleiding, weinig ondersteuning van familie, relatieproblemen en nauwelijks inkomsten. Daarbij tekenen wij nog aan dat ex-ama’s (alleenstaande minderjarige asielzoekers) en illegale tienermoeders in een extra kwetsbare situatie verkeren. Het aantal tienermoederschappen daalt, maar tegelijkertijd zijn de problemen van jonge moeders complexer en groter geworden, mede door huiselijk geweld, loverboys en eerwraak. Opvanghuizen krijgen opvallend vaker te maken met jonge moeders, die hiervan het slachtoffer zijn geworden. We moeten onze ogen hiervoor absoluut niet sluiten. De persoonlijke ontwikkeling van deze doelgroep wordt hierdoor belemmerd. Het is juist een uitdaging voor de hulpverleners om hun aanbod aan te passen aan de behoeften van deze doelgroep door het creëren van een op maat gemaakt traject, geconcentreerd op het zelfstandig wonen, werken en studeren door deze jonge moeders.

In deze publicatie hebben we geprobeerd een brug te slaan tussen de ‘positieve beeldvorming’ en de ‘problematisering’ van het tienerouderschap. In de twintig verhalen van de jonge ouders lezen we welke obstakels zij zijn tegengekomen en hoe zij die met de steun van hun ouders, hulpverleners en op eigen kracht hebben geprobeerd te overwinnen. Nogmaals, de rol van hulpverleners en ouders is hierbij onmisbaar geweest.

De kern van deze verhalen bevestigt dat investering in deze jongeren vruchtbaar zal zijn. Deze investering kan zich manifesteren in het hulpverleningsaanbod en daarnaast in een positieve benadering. Het creëren van kansen voor de tienerouders zal bijdragen aan het voorkomen van ‘sociale uitsluiting’ van deze jongeren. Problematisering wordt omgezet in empowerment

Dankwoord Bij de totstandkoming van deze publicatie hebben meerdere mensen en instellingen warmhartig samengewerkt. Mijn speciale dank gaat naar Peter Louwerse, voor de samenstelling en eindredactie van dit boek, Daan Stringer voor de prachtige foto’s, Khadija ElHajri en Joyce Knijnenburg voor de interviews, Ingrid Bijkerk en Barbara Lateur voor de boekbegeleiding en de vormgeving en de jonge ouders voor hun bereidheid om in alle openheid hun levensverhaal en ervaringen met ons te delen.

Mijn dank gaat ook uit naar de medewerkers en het bestuur van het Platform Buitenlanders Rijnmond, Daaladvies, het Rotterdamse tienermoedernetwerk, Stichting Ambulante FIOM, Stichting Arosa, Stichting VBOK, Stichting Valkenhorst en Tienermoeders.nl voor hun medewerking en het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport voor de financiële steun.

M. Chavoushi Rotterdam, 15.12.2009